Radio Lyra

11 tetor 2026 | Radio Lyra Dhuna e mëparshme, kërcënimet, kontrolli ndaj partneres dhe qasja në armë janë ndër faktorët që studimet i lidhin me rrezikun e vrasjes së grave nga partnerët. Për Kosovën, raportet kanë dokumentuar edhe pengesa shoqërore, varësi ekonomike dhe mangësi në mbrojtjen institucionale. Megjithatë, shkaqet e secilës vrasje kërkojnë hetim të veçantë. Shtatë gra janë vrarë në Kosovë gjatë këtij viti, sipas raportimit të KOHA-s të datës 10 tetor 2026. I njëjti raportim bën të ditur se, nga janari deri në qershor, Policia kishte regjistruar 1.335 raste të dhunës në familje. Shifra e grave të vrara këtu i atribuohet këtij burimi mediatik dhe nuk paraqitet si rezultat i një verifikimi të pavarur të secilit rast.  Përballë këtyre ngjarjeve, pyetja është se çfarë e shtyn dhunën drejt një përfundimi vdekjeprurës. Shpjegimet e shpejta, si “xhelozia”, “nervozizmi” ose “problemet familjare”, nuk mjaftojnë për një analizë shkencore. Kërkimet shqyrtojnë ndërveprimin e sjellje...

 

 www.radiolyra.com  Studiuesit analizuan 21.797 binjakë suedezë, nga fëmijëria deri në moshën e re madhore. Përparësia kryesore metodologjike ishte krahasimi i binjakëve të së njëjtës familje që përdornin ekranet në nivele të ndryshme. Provat e verifikuara Në analizën e përgjithshme, përdorimi më i madh i ekraneve për argëtim—veçanërisht aktivitetet ndërvepruese—lidhej me: më shumë simptoma depresioni dhe ankthi; lidhje më të forta te vajzat në moshën pesëmbëdhjetë dhe tetëmbëdhjetëvjeçare; rrezik dy deri në tre herë më të lartë për diagnozë depresioni ose ankthi deri në moshën njëzet e tetëvjeçare. Por kur studiuesit krahasuan binjakët brenda së njëjtës familje, efektet u zvogëluan me 28–58% dhe nuk mbetën statistikisht domethënëse pas korrigjimit për testimet e shumëfishta. � Nature Human Behaviour +1 Studimi në Nature Human Behaviour⁠� Çfarë ka ndryshuar Studimet vëzhguese shpesh e interpretojnë lidhjen ekran–depresion si efekt të drejtpërdrejtë të teknologjisë. Ky studim t...

www.radiolyra.com  Dy studime fushore përfshinë gjithsej 81.891 nxënës dhe kursantë: 26.707 nxënës amerikanë që punonin në një platformë matematike; 55.184 persona, kryesisht nga Amerika Latine, që mësonin programim. Provat e verifikuara Kur ngarkimi i materialeve vonohej vetëm një ose dy sekonda, nxënësit: përfundonin më pak detyra matematike; shpenzonin më shumë kohë për t’i mbaruar; shpërqendroheshin më shpesh gjatë detyrës; merrnin rezultate më të ulëta. Kursantët e programimit: qëndronin më pak aktivë; bënin më shumë veprime të tjera njëkohësisht; përfundonin më pak mësime; kishin më pak gjasa të arrinin një pikë të rëndësishme të kursit. Analizat përdorën ndryshimet e kohës së ngarkimit brenda të njëjtit person dhe rezultatet qëndruan në specifikime të ndryshme statistikore. � Nature Human Behaviour +1 Studimi në Nature Human Behaviour⁠� Çfarë ka ndryshuar Pabarazia digjitale zakonisht matet me pyetjen nëse nxënësi ka internet ose pajisje. Studimi tregon se rëndësi ka edhe ci...

www.radiolyra.com  Bashkimi Evropian ka shprehur shqetësim të thellë për ndryshimet ligjore të miratuara nga Kuvendi i Kosovës. Brukseli vlerëson se ato bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të vendit dhe kërkon respektimin e pavarësisë së Dhomave të Specializuara. PMosmarrëveshja mund të ndikojë në marrëdhëniet e Kosovës me Bashkimin Evropian. Përfaqësuesit e Partisë Demokratike të Kosovës e kundërshtojnë vlerësimin e Brukselit. Burimi: Radio Evropa e Lirë⁠  

www.radiolyra.com  Një meta-analizë në Educational Psychology Review përmblodhi 33 studime me 94 madhësi efekti mbi ndërhyrjet teknologjike, përfshirë programe tradicionale, inteligjencë artificiale dhe AI gjeneruese. Provat e verifikuara Ndërhyrjet teknologjike lidheshin mesatarisht me përmirësim mesatar–të konsiderueshëm të metakognicionit: Hedges’ g = 0,653. Por baza e provave kishte dobësi të rëndësishme: vetëm 9 nga 33 studimet ishin të randomizuara; asnjë studim nuk u vlerësua me rrezik të ulët paragjykimi; 95,7% e rezultateve mbështeteshin në vetëraportim; efektet ndryshonin ndjeshëm ndërmjet studimeve; AI dhe AI gjeneruese nuk rezultuan statistikisht më efektive se teknologjitë e tjera; avantazhet e sugjeruara për udhëzimin, reagimin e menjëhershëm dhe kontrollin nga sistemi nuk mbetën domethënëse pas korrigjimit për testimet e shumëfishta. � Springer Nature Link Çfarë ka ndryshuar Meta-analiza e zhvendos pyetjen nga “A e përmirëson AI-ja të mësuarit?” te “Çfarë lloj mbësht...

  www.radiolyra.com  08.tetor.2026 Studimi në Nature Mental Health analizoi të dhënat gjatësore dhe skanimet funksionale të trurit të 434 pjesëmarrësve nga studimi shumëqendror NAPLS-3. Prej tyre, 356 konsideroheshin në rrezik të lartë klinik për psikozë dhe 78 ishin kontrolle të shëndetshme. Provat e verifikuara Gjatë tetë muajve, dobësimi i lidhjeve funksionale ndërmjet pjesëve të hipokampusit: shoqërohej me përkeqësimin e simptomave negative, si mungesa e motivimit dhe tërheqja shoqërore; shoqërohej me më shumë simptoma depresive dhe funksionim më të dobët psikosocial; paraprinte përkeqësimin e simptomave negative, ndërsa modeli i kundërt nuk u evidentua; ishte specifik për grupin në rrezik dhe nuk u gjet njësoj në rajone të tjera të trurit. Megjithatë, ndryshimi cerebral nuk parashikoi se cilët pjesëmarrës kaluan realisht në psikozë. � Nature Mental Health +1 Çfarë ka ndryshuar Shumica e përpjekjeve për të parashikuar psikozën përqendrohen te vetë kalimi drejt çrregullimit...