Radio Lyra

www.radiolyra.com  Gjumi mund të ndihmojë në parashikimin e rikthimit të psikozës 18.09.2026 Një studim gjatësor në Translational Psychiatry ndoqi 269 persona pas episodit të parë psikotik. Për tridhjetë ditë, pjesëmarrësit raportuan çdo ditë përmes telefonit: kohën dhe kohëzgjatjen e gjumit; vështirësinë për të fjetur; zgjimet gjatë natës; ndjenjën se nuk kishin fjetur mjaftueshëm. Rikthimet dhe simptomat u vlerësuan gjatë dymbëdhjetë muajve pasues, duke përdorur intervista të strukturuara dhe të dhëna klinike. Provat e verifikuara Një model i të mësuarit makinerik arriti: saktësi mesatare rreth 72%; aftësi dalluese prej AUC 0,75, që tregon parashikim mesatarisht të mirë, por jo të mjaftueshëm për përdorim të pavarur klinik. Ndjenja e gjumit të pamjaftueshëm dhe ndryshimet e parregullta në kohëzgjatjen e gjumit ishin parashikuesit më të fortë të rikthimit. Autorët krijuan edhe një platformë eksperimentale online për llogaritjen e rrezikut, por e përcaktojnë qartë si prototip kërki...

www.radiolyra.com   17 shtator 2026 Shoqëria – pasqyra ku shohim veten dhe botën Ne lindim si individë, por bëhemi njerëz shoqërorë përmes të tjerëve. Që nga dita e parë e jetës, familja, gjuha, kultura, shkolla, miqtë, puna, institucionet dhe rrethi ku jetojmë fillojnë të na mësojnë se çfarë konsiderohet normale, çfarë pranohet, çfarë dënohet dhe çfarë vlerësohet. Prandaj sociologjia nuk e sheh njeriun thjesht si një individ të izoluar. Ajo përpiqet të kuptojë lidhjen mes individit dhe strukturës shoqërore . Pyetja kryesore është: Sa prej asaj që jemi është zgjedhje personale dhe sa është rezultat i shoqërisë ku kemi lindur? Shoqëria nuk është vetëm një grup njerëzish Kur themi „shoqëri“, zakonisht mendojmë për një numër njerëzish që jetojnë në të njëjtin vend. Por sociologjikisht, shoqëria është shumë më tepër. Ajo përbëhet nga marrëdhënie, institucione, norma, role, vlera, hierarki dhe mënyra të organizimit të jetës. Familja është institucion shoqëror. Shkolla ës...

www.radiolyra.com  17.09.2026 Afro një në shtatë burra të rinj të bardhë në SHBA shprehu mbështetje për nacionalizmin e bardhë Studimi përdori tri anketa kombëtare me të rritur të bardhë johispanikë në Shtetet e Bashkuara. Përpara se të përgjigjeshin, pjesëmarrësve iu shpjegua se nacionalizmi i bardhë përfshin bindjen se të bardhët duhet të ruajnë shumicën, epërsinë kulturore dhe më shumë pushtet politik e ekonomik. Provat e verifikuara 4,9% e të rriturve të bardhë johispanikë mbështetën nacionalizmin e bardhë pasi iu shpjeguan qartë parimet e tij. Mbështetja arrinte në 13,5% te burrat e bardhë të rinj. Te burrat nga tetëmbëdhjetë deri në njëzet e nëntë vjeç, mbështetja ishte rreth trembëdhjetë pikë përqindjeje më e lartë sesa te burrat mbi gjashtëdhjetë e pesë vjeç. Ky dallim u përsërit në një kampion të dytë. Mbështetja ishte më e lartë te personat me më pak arsim, të ardhura më të ulëta, vështirësi personale dhe banim në zona me më shumë varfëri e probleme shoqërore. Nuk u gjet ...

 

www.radiolyra.com   16.09.2026 Dënim “në emër të popullit të Kosovës”? Jo, jo në emrin tonë! Sot, Gjykata Speciale në Hagë shqiptoi dënime të rënda ndaj Hashim Thaçit, Jakup Krasniqit, Kadri Veselit dhe Rexhep Selimit. Por krahas përmbajtjes së aktgjykimit, një formulim e bën vendimin edhe më të rëndë, më provokues dhe moralisht të papranueshëm: dënimi u shqiptua “në emër të popullit të Kosovës”. Në emër të cilit popull? Në emër të popullit që u dëbua me dhunë nga shtëpitë e veta? Në emër të njerëzve që panë familjarët të masakroheshin? Në emër të grave të dhunuara gjatë luftës? Në emër të mijëra të vrarëve dhe të zhdukurve, për fatin e shumë prej të cilëve Serbia ende nuk jep përgjigje? Apo në emër të një populli të cilit iu kërkua, nën presion të jashtëzakonshëm ndërkombëtar, të krijonte një gjykatë që do të merrej pothuajse ekskluzivisht me njërën palë të luftës? Ky formulim është një absurditet juridik i veshur me petkun e ligjit. Gjykata mund të mbështetet formalisht në l...

 www.radiolyra.com  Skizofrenia: çfarë është, si shfaqet dhe si trajtohet? 16 shtator 2026 Skizofrenia është një çrregullim serioz dhe kompleks i shëndetit mendor, i cili mund të ndikojë në mënyrën se si njeriu mendon, percepton realitetin, shpreh emocionet dhe sillet. Ajo mund të shkaktojë periudha psikoze, gjatë të cilave personi e ka të vështirë të dallojë përjetimet e brendshme nga ngjarjet që ndodhin realisht. Skizofrenia nuk do të thotë “personalitet i dyfishtë” ose “personalitet i ndarë”. Ky është një keqkuptim i përhapur. Çrregullimet e identitetit janë diagnoza të tjera dhe nuk janë të njëjta me skizofreninë. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë⁠�, rreth një në çdo treqind njerëz në botë jeton me skizofreni. Te të rriturit mbi njëzet vjeç, shifra vlerësohet afërsisht një në çdo dyqind e gjashtë persona. Fillimi i saj ndodh më shpesh nga fundi i adoleshencës deri në të njëzetat. Te burrat, simptomat kanë prirjen të shfaqen disi më herët se te gratë. Si shfaqet sk...

 www.radiolyra.com  16.09.2026 “Kolektivizmi” mund të jetë matur gabimisht për dekada Një studim tjetër në Nature Human Behaviour zhvilloi një shkallë të re që e përkufizon kolektivizmin si përgjegjësi ndaj marrëdhënieve të afërta, jo thjesht si ngrohtësi dhe dashamirësi ndaj njerëzve në përgjithësi. Shkalla u përkthye në 45 gjuhë dhe u testua te 12.247 persona në 100 kultura, që së bashku mbulojnë rreth 90% të popullsisë botërore. Provat e verifikuara Një rishikim i 76 studimeve të mëparshme nuk kishte gjetur dallim të qëndrueshëm në kolektivizëm ndërmjet Azisë Lindore dhe Perëndimit. Matja e re, e quajtur “responsibilizëm”, zbuloi dallime shumë të mëdha ndërmjet këtyre rajoneve: d = 3,98. Shkalla parashikonte lidhjet familjare dhe ndryshime në klasën shoqërore, qëndrimet politike dhe disa tregues shoqërorë që matjet e vjetra nuk i kapnin. Rezultati kryesor u përsërit edhe nga studiues të pavarur në disa vende. Studimi në Nature Human Behaviour⁠ Çfarë ka ndryshuar Pyetësorët ...