Radio Lyra

www.radiolyra.com  Skanimet e trurit nuk tregojnë me siguri sa mirë i rregullon emocionet një person Një konsorcium ndërkombëtar në Nature bashkoi 40 grupe të dhënash nga rezonanca magnetike funksionale, me gjithsej 2.175 pjesëmarrës. Analiza ishte e pararegjistruar dhe kampioni afërsisht njëzet herë më i madh se në përpjekjet e mëparshme për këtë pyetje. Studiuesit analizuan “rivlerësimin njohës”: ndryshimin e mënyrës se si e interpretojmë një situatë, me qëllim zvogëlimin e ndikimit emocional. Provat e verifikuara U krahasuan tri matje të përdorura zakonisht për aftësinë e rregullimit emocional: pyetësorët për prirjen e përditshme për t’i rivlerësuar situatat; ndryshimi i emocionit të raportuar gjatë detyrës laboratorike; zvogëlimi i aktivitetit të amigdalës gjatë rivlerësimit. Këto tri matje nuk formuan një tregues të përbashkët dhe të qëndrueshëm. Pyetësorët nuk u lidhën në mënyrë të dallueshme as me ndryshimin emocional gjatë detyrës, as me aktivitetin cerebral. Lidhja ndërmje...

www.radiolyra.com  Anoreksia dhe bulimia prekën rreth 18 milionë njerëz në vitin 2023 Një analizë e Global Burden of Disease 2023, botuar në JAMA Psychiatry, përpiloi të dhëna nga studimet sistematike, anketat e popullsisë dhe regjistrat e vdekjeve në 204 vende dhe territore. Provat e verifikuara Për vitin 2023 u vlerësua se: 18,1 milionë njerëz jetonin me anoreksi nervore ose bulimi nervore; 12,6 milionë ishin femra dhe 5,5 milionë meshkuj; 41,2 për qind ishin të moshës 10–24 vjeç; sëmundjet shkaktuan rreth 3,83 milionë vite jete të humbura nga vdekja ose paaftësia. Që nga viti 1990, numri i rasteve të vlerësuara u rrit me 71 për qind. Edhe pas korrigjimit për ndryshimet në madhësinë dhe moshën e popullsisë, prevalenca u rrit rreth 21 për qind. Nëse prirjet vazhdojnë, modeli parashikon afërsisht 21,8 milionë raste në vitin 2050.  Studimi parësor në JAMA Psychiatry⁠ Çfarë ka ndryshuar Ky është përditësimi më i madh i barrës globale të anoreksisë dhe bulimisë që nga analiza e v...

 

 

 

www.radiolyra.com  24 tetor 2026 Në shekujt IV–I para erës sonë, qytetet morën një rol të rëndësishëm në jetën ekonomike e politike të Ilirisë së Jugut. Historiani Aleks Buda dhe studiuesi i antikitetit Neritan Ceka e trajtuan urbanizimin si një pjesë të rëndësishme të historisë ilire. Sipas sintezës së Cekës, kjo periudhë u shqua për zhvillimin e qyteteve dhe për krijimin e formave të ndryshme të organizimit politik. Gërmimet arkeologjike kanë dokumentuar qendra si Amantia, Antigonea, Dimali, Bylisi, Klosi, Zgërdheshi, Lisi dhe Belshi. Këto qytete nuk ishin vetëm vendbanime të mëdha. Ato shërbenin si qendra ku zhvillohej prodhimi dhe organizohej jeta e bashkësive përreth. Studimet e Neritan Cekës i lidhin këto ndryshime me zgjerimin e jetës qytetare në trevat jugore ilire. Një dëshmi me rëndësi është përdorimi i monedhave dhe i mbishkrimeve. Në disa monedha dhe prodhime të punishteve publike gjenden emra si Amanton, Byllionon dhe Dimalitan. Ceka i lidh këto emërtime me bashkësi të...

www.radiolyra.com  Studimi shfrytëzoi një eksperiment natyror në Britaninë e Madhe. Në vitin 1972, mosha minimale e largimit nga shkolla u rrit nga 15 në 16 vjeç për nxënësit e lindur nga 1 shtatori 1957 e tutje. Studiuesit krahasuan personat e lindur menjëherë para dhe pas këtij kufiri, duke përdorur të dhënat e UK Biobank. Kampioni analitik ndryshonte nga 45.715 deri në 107.200 pjesëmarrës. Diagnozat e Alzheimerit dhe demencave të lidhura u identifikuan nga kartelat spitalore, regjistrat e vdekjeve dhe historia mjekësore.  Provat e verifikuara Reforma i bëri të prekurit 14 pikë përqindjeje më të prirur të qëndronin në shkollë deri në moshën 16-vjeçare. Personat e lindur menjëherë pas kufirit kishin 0,20 pikë përqindjeje më pak diagnoza demence deri në dhjetor 2022. Modeli shkakor i autorëve vlerësoi se një vit shtesë shkollimi lidhej me ulje prej rreth 0,88 pikë përqindjeje, por intervali i besimit ishte i gjerë. Hendeku i demencës ndërmjet grupeve me rrezik gjenetik të lart...