Radio Lyra

www.radiolyra.com  Radio Lyra | Shkencë dhe Shëndetësi 10 nëntor 2026 Një teknologji që bashkon terapinë gjenetike, proteinat e ndjeshme ndaj dritës dhe syzet elektronike po hap mundësi të reja për njerëzit që kanë humbur shikimin. Studimet shkencore tregojnë rezultate premtuese, por jo shërim të plotë të verbërisë. Një zbulim që mund të ndryshojë të ardhmen e mjekësisë A mund të ndihmojnë algat, organizma të vegjël që jetojnë në ujë, për t'ia rikthyer shikimin një njeriu të verbër? Kjo pyetje, që dikur mund të dukej si pjesë e një filmi fantastiko-shkencor, sot është objekt i kërkimeve serioze mjekësore. Një ekip ndërkombëtar shkencëtarësh ka arritur rezultate të rëndësishme në rikthimin e pjesshëm të aftësisë për të parë te pacientët me një sëmundje të rëndë të retinës. Metoda përdor një proteinë të ndjeshme ndaj dritës, me origjinë nga algat, në kombinim me terapi gjenetike dhe syze të posaçme elektronike. Rezultatet fillestare u publikuan në vitin 2021 në revistën shkencore Nat...

www.radiolyra.com  Editorial | Radio Lyra 10 nëntor 2026 Inteligjenca artificiale po ndryshon mënyrën se si njerëzit punojnë. Disa profesione përballen me rrezikun e zvogëlimit të vendeve të punës, ndërsa profesione të tjera mund të përfitojnë nga teknologjia. Por çfarë tregojnë faktet dhe studimet shkencore? Një ndryshim që tashmë ka filluar Për dekada me radhë, automatizimi ka zëvendësuar pjesë të punës fizike në fabrika, industri dhe bujqësi. Sot, inteligjenca artificiale po ndikon gjithnjë e më shumë edhe në punët që kërkojnë njohuri, përpunim informacioni dhe përdorim të kompjuterit. Sistemet e inteligjencës artificiale mund të përgatisin dokumente, të analizojnë të dhëna, të përkthejnë tekste, të shkruajnë programe kompjuterike dhe të kryejnë një pjesë të komunikimit me klientët. Kjo ngre një pyetje ekonomike dhe shoqërore: Nëse teknologjia mund të kryejë një pjesë të punës së njeriut, çfarë ndodh me kërkesën për punonjës? Përgjigjja nuk është e njëjtë për çdo profesion. Orga...

www.radiolyra.com  Një zbulim premtues që mund të ndryshojë të ardhmen e stomatologjisë Radio Lyra | Shkencë dhe Shëndetësi 10 nëntor 2026 Një e ardhme ku dhëmbët e humbur mund të rriten përsëri? Imagjinoni një botë ku humbja e një dhëmbi nuk do të thotë domosdoshmërisht vendosja e një implanti apo proteze. Një botë ku organizmi mund të nxitet të formojë përsëri dhëmbët e vet natyrorë. Kjo ide, që dikur dukej si pjesë e fantashkencës, sot është objekt i kërkimeve serioze shkencore në Japoni. Një grup studiuesish japonezë, të udhëhequr nga doktori Katsu Takahashi , ka zhvilluar një ilaç eksperimental që synon nxitjen e formimit të dhëmbëve të rinj. Ilaçi, i njohur me emrin TRG-035 , po zhvillohet nga kompania bioteknologjike japoneze Toregem BioPharma. Por sa afër jemi një trajtimi të tillë? A mund të rriten vërtet dhëmbët e rinj te njerëzit? Si funksionon ilaçi? Trupi i njeriut ka mekanizma biologjikë që përcaktojnë se kur dhe si zhvillohen dhëmbët. Gjatë fëmijërisë, shumica e njer...

www.radiolyra.com  Data: 9 nëntor 2026 Kategoria: Teknologji | Inteligjencë artificiale | Ekonomi Radio Lyra – www.radiolyra.com Nga Shqipëria në majat e teknologjisë botërore Mira Murati, një nga figurat më të njohura me origjinë shqiptare në industrinë botërore të inteligjencës artificiale, po tërheq sërish vëmendjen ndërkombëtare. Kompania e saj, Thinking Machines Lab , është në bisedime për të siguruar një investim të ri prej pesë miliardë dollarësh, me një vlerësim të propozuar prej 40 miliardë dollarësh përpara investimit. Lajmi është raportuar më 6 nëntor 2026 nga media amerikane Business Insider , duke iu referuar disa burimeve që kanë njohuri për negociatat. Nëse marrëveshja përfundon sipas kushteve të raportuara, vlera e kompanisë pas investimit mund të arrijë rreth 45 miliardë dollarë. Megjithatë, deri më 9 nëntor 2026, financimi nuk është konfirmuar publikisht si marrëveshje e përfunduar. Kush është Mira Murati? Mira Murati është një inxhiniere dhe drejtuese teknologjie...

www.radiolyra.com  Një studim i ri shkencor, i publikuar në revistën prestigjioze Nature Medicine, ka sjellë rezultate premtuese në luftën kundër kancerit të pankreasit. Një vaksinë eksperimentale ka arritur të aktivizojë qelizat imunitare kundër mutacioneve që lidhen me këtë sëmundje te 98,9 për qind e pacientëve të vlerësuar. Megjithatë, shkencëtarët paralajmërojnë se kjo nuk do të thotë se është zbuluar një kurë. Një zhvillim i rëndësishëm në mjekësinë moderne Kanceri i pankreasit konsiderohet një ndër format më të vështira për t'u trajtuar. Një nga problemet kryesore është se sëmundja shpesh zbulohet vonë, ndërsa edhe pas operacionit dhe kimioterapisë ekziston rreziku i rikthimit. Pikërisht për këtë arsye, shkencëtarët po kërkojnë metoda të reja që mund ta ndihmojnë organizmin të njohë dhe të luftojë qelizat kancerogjene. Një prej këtyre metodave është vaksina eksperimentale Camupepimut, e njohur edhe si ELI-002 7P , e cila është studiuar në një provë klinike të fazës së dytë, ...

www.radiolyra.com  Radio Lyra | Shëndetësi dhe shkencë 8 nëntor 2026 Një studim i rëndësishëm shkencor, i botuar në revistën prestigjioze amerikane JAMA, ka zbuluar se dy barna që përdoren për trajtimin e diabetit dhe obezitetit lidhen me një ulje të konsiderueshme të rrezikut për shtrim në spital për shkak të pamjaftueshmërisë së zemrës ose vdekje nga çdo shkak. Rezultatet kanë tërhequr vëmendjen e komunitetit mjekësor, duke hapur perspektiva të reja për trajtimin e pacientëve që vuajnë njëkohësisht nga çrregullimet metabolike dhe problemet e zemrës. Çfarë ka zbuluar studimi? Studimi, i publikuar më 31 gusht 2025, u realizua nga një ekip ndërkombëtar shkencëtarësh, me pjesëmarrjen e studiuesve nga Harvard Medical School, Brigham and Women's Hospital në Boston dhe institucioneve kërkimore gjermane. Shkencëtarët analizuan të dhënat shëndetësore të pacientëve me diabet të tipit dy, obezitet dhe një formë të veçantë të pamjaftueshmërisë së zemrës. Ata krahasuan rezultatet e personave ...

www.radiolyra.com  8 nëntor 2026 | Radio Lyra – Shkencë dhe Shëndetësi Shkencëtarët britanikë kanë zhvilluar një xhel inovativ që mund të ndihmojë në rindërtimin e smaltit të dëmtuar të dhëmbëve. Rezultatet laboratorike tregojnë se brenda dy javësh mund të formohen struktura të reja minerale, të ngjashme me smaltin natyror. Zbulimi mund të ndryshojë të ardhmen e stomatologjisë, megjithëse ende duhet të vërtetohet plotësisht te pacientët. Një zbulim që mund të ndryshojë trajtimin e dhëmbëve Imagjinoni një të ardhme ku dëmtimet e hershme të smaltit të dhëmbëve mund të riparohen pa shpime dhe pa ndërhyrje të ndërlikuara stomatologjike. Kjo mundësi po afrohet falë një studimi të rëndësishëm shkencor të realizuar nga studiuesit e Universitetit të Nottinghamit, në Mbretërinë e Bashkuar. Më 4 nëntor 2025, revista shkencore Nature Communications publikoi rezultatet e një kërkimi që përshkruan një material të ri, të frymëzuar nga proceset natyrore të zhvillimit të smaltit. Ky material mund...