Radio Lyra

 www.radiolyra.com  Klaustrofobia – kur hapësira e mbyllur shkakton frikë Klaustrofobia është frikë e fortë dhe e vazhdueshme nga hapësirat e mbyllura, të ngushta ose nga situatat ku personi mendon se nuk mund të largohet shpejt. Në psikologjinë klinike klasifikohet si fobi specifike e tipit situacional. Fjala vjen nga latinishtja claustrum, që do të thotë vend i mbyllur, dhe nga greqishtja phobos, që do të thotë frikë. Klaustrofobia nuk është thjesht siklet në një dhomë të vogël. Te personi që e përjeton, edhe një hapësirë objektivisht e sigurt mund ta aktivizojë sistemin e alarmit të trupit sikur të ekzistonte një rrezik i menjëhershëm. Ku mund të shfaqet? Frika mund të aktivizohet në: ashensor; aeroplan; tunel; tren ose autobus të mbushur; dhomë pa dritare; bodrum; parking nëntokësor; pajisje për rezonancë magnetike; vende me shumë njerëz; radhë ku largimi duket i vështirë; automjet me dyer dhe dritare të mbyllura. Disa njerëz shqetësohen më shumë nga ngushtësia fizike. Të ...

 www.radiolyra.com  Tiparet narciste: si mund t’i dallojmë? Hysi, fjala “narcist” përdoret shpesh për njerëzit egoistë, mendjemëdhenj ose manipulues. Megjithatë, në psikologji duhet bërë një dallim i rëndësishëm: Tiparet narciste mund të shfaqen herë pas here te shumë njerëz. Çrregullimi narcisist i personalitetit është një gjendje klinike më e thellë dhe e qëndrueshme, që diagnostikohet vetëm nga psikologu ose psikiatri. Nuk mjafton që dikush të jetë krenar, të flasë shumë për veten apo të sillet keq në një rast të vetëm. Duhet të ekzistojë një model i vazhdueshëm sjelljeje, i pranishëm në marrëdhënie dhe situata të ndryshme. Shenjat kryesore 1. Ndjenjë e tepruar e rëndësisë personale Personi e sheh veten si më të rëndësishëm, më të aftë ose më të veçantë se të tjerët. Mund t’i zmadhojë arritjet dhe të kërkojë njohje edhe kur rezultatet nuk e justifikojnë atë. 2. Nevojë e vazhdueshme për admirim Kërkon lavdërime, vëmendje dhe miratim. Kur nuk i merr, mund të bëhet i ftohtë, n...

 www.radiolyra.com  Akrofobia – kur lartësia shndërrohet në frikë Akrofobia është frika e fortë dhe e vazhdueshme nga lartësitë. Termi vjen nga fjalët greke ákron, që do të thotë majë ose lartësi, dhe phóbos, që do të thotë frikë. Të kesh kujdes kur ndodhesh në një vend të lartë është krejtësisht normale. Ky kujdes na mbron nga rënia. Por te personat me akrofobi, frika është shumë më e madhe sesa rreziku real. Ajo mund të shfaqet edhe kur vendi është i sigurt, për shembull në një ndërtesë me barriera mbrojtëse, në një ballkon të mbyllur ose gjatë shikimit të një fotografie nga lartësia. Akrofobia konsiderohet fobi specifike, pra çrregullim ankthi i lidhur me një situatë të përcaktuar. Fobia nuk është dobësi karakteri dhe as mungesë guximi. Është një reagim i fuqishëm psikologjik dhe trupor ndaj një kërcënimi që truri e vlerëson si më të madh sesa është në të vërtetë.  psychiatry.org +1 Si shfaqet akrofobia? Kur personi ndodhet në lartësi ose vetëm mendon për të, mund të p...

www.radiolyra.com  PESËDHJETË VJET STUDIME PËR QYTETET ILIRE Neritan Ceka ILIRIA, Nr. 1–2, 1998, faqet 121–125 Ky pesëdhjetëvjetor i krijimit të Muzeut Arkeologjik-Etnografik në Tiranë përkon edhe me fillimin e studimeve për qytetin ilir. Ka qenë Hasan Ceka, i cili në artikullin e tij “Zbulimi i një qyteti antik në rrethin e Tiranës”, të botuar në Buletinin e Institutit të Shkencave, seria Shkencat Shoqërore, 1951, nr. 1, f. 86–89, përdori për herë të parë termin qytet ilir. Kjo përbën një shkëputje nga tradita e deriatëhershme e krijuar nga arkeologët e huaj, si Karl Patsch, Camillo Prashniker e Luigi Ugolini, të cilët i patën konsideruar Amantian, Bylisin, Lisin etj., si subkoloni helene në thellësi të territorit ilir. Është pikërisht Hasan Ceka, i cili bëri edhe përpjekjen e parë për gërmimin e një qyteti të rëndësishëm ilir si Amantia, gërmime të cilat u çuan më tej dhe u botuan nga Skënder Anamali. Në këtë periudhë të hershme të zhvillimit të shkallës kombëtare të arkeologjisë...

 www.radiolyra.com  21 shtator 2026 STRESI – KUR MEKANIZMI QË NA MBRON FILLON TË NA DËMTOJË Stresi është pjesë normale e jetës. Ai nuk është domosdoshmërisht sëmundje dhe as gjithmonë armik. Në kuptimin biologjik, stresi është reagimi i trurit dhe i trupit ndaj një kërkese, kërcënimi ose ndryshimi që kërkon përshtatje. Një provim, një afat pune, një problem financiar, një konflikt familjar, një sëmundje apo një pasiguri e vazhdueshme mund ta aktivizojnë këtë reagim. Edhe ngjarjet pozitive, si martesa, lindja e një fëmije ose fillimi i një pune të re, mund të shkaktojnë stres, sepse kërkojnë përshtatje. Çfarë ndodh në trup kur stresohemi? Kur truri vlerëson se përballë nesh ekziston një rrezik, hipotalamusi aktivizon sistemin nervor simpatik. Gjëndrat mbiveshkore çlirojnë adrenalinë dhe hormone të tjera që e përgatisin trupin për reagimin e njohur si “lufto ose ik”. Zemra rreh më shpejt. Frymëmarrja përshpejtohet. Muskujt tensionohen. Presioni i gjakut mund të rritet. Vëm...

 www.radiolyra.com  Njerëzit me depresion mësuan të ndikonin në një qendër të motivimit në tru—por përfitimi ishte jetëshkurtër Një provë e randomizuar dhe e kontrolluar në Molecular Psychiatry testoi biofeedback-un me rezonancë magnetike funksionale prej shtatë Tesla. Gjashtëdhjetë e dy persona pa trajtim medikamentoz—me depresion madhor ose pa çrregullim psikiatrik—u caktuan rastësisht në biofeedback aktiv ose të rremë. Grupi aktiv shikonte në kohë reale një tregues të aktivitetit të zonës tegmentale ventrale, një rajon i vogël dopaminergjik i lidhur me motivimin dhe shpërblimin. Provat e verifikuara Grupi me depresion që mori biofeedback real tregoi përmirësim më të madh klinik menjëherë pas seancës dhe pas 24 orësh. Përmirësimi u pa kryesisht te humori depresiv dhe afekti negativ, jo te afekti pozitiv. Trajnimi aktiv forcoi komunikimin funksional ndërmjet zonës tegmentale ventrale dhe korteksit ballor anësor. Aftësia më e mirë për ta rregulluar rajonin cerebral lidhej me p...

www.radiolyra.com  Trauma në fëmijëri nuk u lidh në mënyrë të qëndrueshme me zvogëlimin e hipokampusit dhe amigdalës Një rishikim sistematik në Translational Psychiatry analizoi 29 studime, me gjithsej 3.056 persona me çrregullime psikotike ose çrregullim bipolar. Studiuesit shqyrtuan nëse përvojat e rënda gjatë fëmijërisë lidheshin me ndryshime në vëllimin e lëndës gri në rajonet cerebrale të ndjeshme ndaj stresit. Provat e verifikuara Shumica e studimeve individuale raportonin lidhje ndërmjet traumës dhe vëllimit më të vogël të lëndës gri, veçanërisht në rajonet paraballore. Megjithatë, rezultatet për hipokampusin dhe amigdalën ishin të paqëndrueshme. Meta-analiza e pesë studimeve për hipokampusin nuk gjeti lidhje statistikisht domethënëse. Edhe meta-analiza e katër studimeve për amigdalën nuk gjeti lidhje domethënëse. Cilësia e përgjithshme e studimeve u vlerësua si mesatare dhe heterogjeniteti ishte i lartë. Meta-analiza në Translational Psychiatry⁠� Çfarë ka ndryshuar Hipokamp...