Radio Lyra

 www.radiolyra.com  Skizofrenia: çfarë është, si shfaqet dhe si trajtohet? 16 shtator 2026 Skizofrenia është një çrregullim serioz dhe kompleks i shëndetit mendor, i cili mund të ndikojë në mënyrën se si njeriu mendon, percepton realitetin, shpreh emocionet dhe sillet. Ajo mund të shkaktojë periudha psikoze, gjatë të cilave personi e ka të vështirë të dallojë përjetimet e brendshme nga ngjarjet që ndodhin realisht. Skizofrenia nuk do të thotë “personalitet i dyfishtë” ose “personalitet i ndarë”. Ky është një keqkuptim i përhapur. Çrregullimet e identitetit janë diagnoza të tjera dhe nuk janë të njëjta me skizofreninë. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë⁠�, rreth një në çdo treqind njerëz në botë jeton me skizofreni. Te të rriturit mbi njëzet vjeç, shifra vlerësohet afërsisht një në çdo dyqind e gjashtë persona. Fillimi i saj ndodh më shpesh nga fundi i adoleshencës deri në të njëzetat. Te burrat, simptomat kanë prirjen të shfaqen disi më herët se te gratë. Si shfaqet sk...

 www.radiolyra.com  16.09.2026 “Kolektivizmi” mund të jetë matur gabimisht për dekada Një studim tjetër në Nature Human Behaviour zhvilloi një shkallë të re që e përkufizon kolektivizmin si përgjegjësi ndaj marrëdhënieve të afërta, jo thjesht si ngrohtësi dhe dashamirësi ndaj njerëzve në përgjithësi. Shkalla u përkthye në 45 gjuhë dhe u testua te 12.247 persona në 100 kultura, që së bashku mbulojnë rreth 90% të popullsisë botërore. Provat e verifikuara Një rishikim i 76 studimeve të mëparshme nuk kishte gjetur dallim të qëndrueshëm në kolektivizëm ndërmjet Azisë Lindore dhe Perëndimit. Matja e re, e quajtur “responsibilizëm”, zbuloi dallime shumë të mëdha ndërmjet këtyre rajoneve: d = 3,98. Shkalla parashikonte lidhjet familjare dhe ndryshime në klasën shoqërore, qëndrimet politike dhe disa tregues shoqërorë që matjet e vjetra nuk i kapnin. Rezultati kryesor u përsërit edhe nga studiues të pavarur në disa vende. Studimi në Nature Human Behaviour⁠ Çfarë ka ndryshuar Pyetësorët ...

www.radiolyra.com  16.09.2026 Vetmia dhe presioni për t’u dobësuar thellojnë hendekun gjinor në shëndetin mendor të adoleshentëve Vajzat adoleshente raportojnë më shumë simptoma depresive dhe mendime vetëvrasëse sesa djemtë. Një studim i ri sugjeron se një pjesë e konsiderueshme e këtij hendeku lidhet me dy përvoja të rëndësishme: vetminë dhe dëshirën për të pasur një trup më të hollë. Studimi u botua më 15 shtator 2026 në revistën shkencore Nature Human Behaviour. Studiuesit analizuan të dhënat e 3.171 adoleshentëve, prej të cilëve 46,9 për qind ishin vajza. Pjesëmarrësit ishin pjesë e projektit afatgjatë “Tokyo Teen Cohort” dhe u vlerësuan në moshat dymbëdhjetë, katërmbëdhjetë dhe gjashtëmbëdhjetë vjeç. Vajzat raportuan më shumë vështirësi Në moshën gjashtëmbëdhjetëvjeçare, dallimet ndërmjet vajzave dhe djemve ishin të dukshme: 15,9 për qind e vajzave raportuan simptoma depresive, krahasuar me 8,2 për qind të djemve. 29,8 për qind e vajzave raportuan mendime vetëvrasëse, krahasua...

 

www.radiolyra.com   Pse politikanët gënjejnë dhe pse njerëzit vazhdojnë t’u besojnë? Analizë psikologjike — 15 shtator 2026 Për ta kuptuar këtë marrëdhënie, nuk mjafton të themi se politikanët janë mashtrues dhe populli është naiv. Ky shpjegim fyen qytetarët dhe nuk shpjegon mekanizmat që e bëjnë mashtrimin të suksesshëm. Gjithashtu, një deklaratë e pasaktë nuk dëshmon automatikisht gënjeshtër të qëllimshme. Dikush mund të gabojë, të mbështetet në informacion të dobët ose të bëjë një parashikim që nuk realizohet. Edhe një premtim i pambajtur duhet shqyrtuar sipas rrethanave. Për të folur me siguri për gënjeshtër, duhet të kemi prova se folësi e dinte që po shtrembëronte të vërtetën. Përfitimi dhe frika nga humbja Një politikan mund ta përdorë mashtrimin për të fituar mbështetje, për të fshehur një dështim ose për t’ia kaluar përgjegjësinë kundërshtarit. Në këtë interpretim, pyetja psikologjike është: çfarë shpërblehet dhe çfarë ndëshkohet? Nëse një deklaratë e rreme sjell vëm...

 

 www.radiolyra.com Jeta që na kalon duke pritur jetën 15 shtator 2026 Një ditë do të kemi më shumë kohë. Kur të mbarojnë punët. Kur të rriten fëmijët. Kur të qetësohen shqetësimet. Kur të kemi para të mjaftueshme. Atëherë do të udhëtojmë, do të pushojmë, do të ulemi me njerëzit që duam dhe do t’u themi ato që prej kohësh i mbajmë brenda. Kështu, pa e vënë re, e vendosim jetën në të ardhmen. Të sotmen e trajtojmë si një korridor ku duhet të kalojmë shpejt, për të mbërritur më në fund te dhoma ku besojmë se na pret lumturia. Por korridori zgjatet. Pas një detyrimi shfaqet një tjetër. Dhe ajo që quanim përgatitje për jetën, bëhet vetë jeta jonë. Ndoshta pyetja që duhet t’i bëjmë vetes është e thjeshtë: sa nga ajo që presim të jetojmë mund ta jetojmë, sadopak, që sot? Askush nuk i zgjedh të gjitha rrethanat e veta. Ka njerëz që e kalojnë ditën duke mbajtur mbi supe sëmundjen, mungesën e parave apo përgjegjësinë për dikë tjetër. T’u thuash vetëm “shijoje jetën” mund të jetë një mënyrë p...