Radio Lyra

www.radiolyra.com  7 nëntor 2026 | Radio Lyra – Shkencë dhe Shëndetësi Një arritje e rëndësishme shkencore po hap mundësi të reja në fushën e gjenetikës. Shkencëtarët japonezë kanë arritur të largojnë kromozomin shtesë përgjegjës për sindromën Down nga disa qeliza njerëzore, duke përdorur teknologjinë e përparuar CRISPR-Cas9. Megjithatë, zbulimi mbetet në fazën laboratorike dhe nuk përbën ende një metodë shërimi për njerëzit me këtë sindromë. Një zbulim që mund të ndryshojë të ardhmen e mjekësisë Për shumë vite, shkencëtarët kanë studiuar mundësitë e korrigjimit të ndryshimeve kromozomike që shkaktojnë disa çrregullime gjenetike. Një nga sfidat më të mëdha ka qenë sindroma Down, e cila në formën më të zakonshme shkaktohet nga prania e tri kopjeve të kromozomit 21, në vend të dy kopjeve të zakonshme. Në një studim të publikuar më 18 shkurt 2025, në revistën shkencore PNAS Nexus , studiuesit e Universitetit Mie në Japoni paraqitën një metodë që mundëson largimin e njërës prej tri kop...

www.radiolyra.com  A ishte planifikuar krijimi i shtetit hebre në Shqipëri? Historia e vitit 1935 që pak njerëz e njohin 7 nëntor 2026 | Radio Lyra – Histori dhe hulumtim Përpara themelimit të shtetit të Izraelit, Shqipëria u shqyrtua si një vend ku hebrenjtë e përndjekur mund të krijonin një atdhe të ri kombëtar. Dokumente historike dëshmojnë se kjo ide ka ekzistuar vërtet. Por sa larg kishte shkuar propozimi? A ishte menduar Tirana  të bëhej një Jerusalem i dytë? Një histori që fillon përpara krijimit të Izraelit Më 14 maj 1948, u shpall themelimi i shtetit të Izraelit, në territorin e ish-Mandatit Britanik të Palestinës. Por shumë vite përpara kësaj ngjarjeje historike, kishte pasur diskutime dhe propozime për vendosjen e hebrenjve në vende të tjera të botës. Një nga vendet që tërhoqi vëmendjen ishte Shqipëria. Sot, kjo histori tingëllon e pazakontë. Megjithatë, dokumentet e ruajtura në arkiva ndërkombëtare dëshmojnë se një gazetar britanik i lidhur me lëvizjen sioniste e k...

www.radiolyra.com  Radio Lyra | Shkencë dhe Shëndetësi 7 nëntor 2026 A po afrohet njerëzimi drejt një epoke ku plakja nuk do të jetë më një proces i pakthyeshëm? Për mijëra vjet, njerëzimi ka ëndërruar të zbulojë sekretin e rinisë. Sot, kjo ëndërr po shqyrtohet seriozisht në laboratorët shkencorë. Një zhvillim i rëndësishëm në kërkimet mbi plakjen biologjike ka tërhequr vëmendjen ndërkombëtare. Shkencëtarët po eksperimentojnë me metoda që synojnë t'u rikthejnë qelizave të dëmtuara disa karakteristika të rinisë. Në qendër të këtyre kërkimeve është profesori David Sinclair, studiues i njohur në Universitetin e Harvardit, si dhe terapia eksperimentale ER-100, e zhvilluar nga kompania amerikane Life Biosciences. Në rrjetet sociale po qarkullon pretendimi se shkencëtarët kanë arritur ta kthejnë moshën biologjike të kafshëve mbrapsht me 75 për qind dhe se autoritetet amerikane kanë lejuar eksperimentet e para te njerëzit. Por sa është e vërtetë kjo? Çfarë kanë zbuluar shkencëtarët? Në dh...

www.radiolyra.com  6 nëntor 2026 | Radio Lyra – Shëndetësi dhe shkencë Një zhvillim i jashtëzakonshëm në mjekësinë moderne po sjell shpresë për miliona njerëz që jetojnë me sëmundjen e Parkinsonit. Japonia ka miratuar një trajtim të ri që synon të zëvendësojë qelizat nervore të dëmtuara në tru. Por a do të thotë kjo se shkencëtarët janë pranë shërimit të kësaj sëmundjeje? Japonia hap një kapitull të ri në mjekësi Më 6 mars 2026, autoritetet shëndetësore të Japonisë miratuan, me kushte dhe për një periudhë të kufizuar, trajtimin AMCHEPRY, i njohur shkencërisht si raguneprocel . Ky produkt, i zhvilluar nga kompania japoneze Sumitomo Pharma në bashkëpunim me partnerët shkencorë, përfaqëson trajtimin e parë të miratuar në botë për Parkinsonin që përdor qeliza nervore të krijuara nga qelizat staminale pluripotente të induktuara, të njohura si iPS. Ky është një moment historik në mjekësinë rigjeneruese, sepse synon jo vetëm lehtësimin e simptomave, por edhe zëvendësimin e një pjese të qe...

 www.radiolyra.com  A mundet një substancë e administruar përmes hundës të përmirësojë kujtesën e dëmtuar nga Alzheimeri? Një studim shkencor nga Japonia ka sjellë rezultate premtuese, duke hapur një rrugë të re kërkimi për trajtimin e kësaj sëmundjeje. Por a jemi vërtet pranë një zbulimi që mund t'ua rikthejë kujtimet miliona njerëzve? 5 nëntor 2026 | Radio Lyra Një zbulim që ngjall shpresë Sëmundja e Alzheimerit është një nga sfidat më të mëdha të mjekësisë moderne. Ajo dëmton gradualisht kujtesën, aftësinë për të menduar dhe, në fazat e avancuara, edhe mundësinë për të kryer veprimet më të zakonshme të jetës së përditshme. Për familjarët, një nga përvojat më të dhimbshme është kur njeriu i dashur fillon të harrojë emrat, fytyrat dhe ngjarjet që dikur përbënin historinë e jetës së tij. Pikërisht për këtë arsye, çdo përparim në kërkimin shkencor kundër Alzheimerit tërheq vëmendje të jashtëzakonshme. Një grup shkencëtarësh nga Instituti i Shkencës dhe Teknologjisë në Ok...

 www.radiolyra.com  Zbulim madhështor në Iliri: Arkeologët polakë zbuluan pallate mbretërore mbi 2.200-vjeçare në Mal të Zi 5 nëntor 2026 | Radio Lyra – Histori dhe Arkeologji Gërmimet në qytetin antik të Rhizonit zbuluan gjurmë ndërtesash monumentale që mund të lidhen me mbretin ilir Ballaios dhe mbretëreshën Teuta. Zbulimi është i vërtetë, por disa raportime në rrjetet sociale e kanë ngatërruar emrin e mbretit me atë të Bardhylit. Një zbulim që hedh dritë mbi madhështinë e Ilirisë Për më shumë se dy mijë vjet, nën shtresat e dheut në territorin e Malit të Zi të sotëm, kanë qëndruar të fshehura mbetjet e ndërtesave monumentale që dikur mund të kenë shërbyer si rezidenca të sundimtarëve ilirë. Një ekip arkeologësh polakë, i drejtuar nga profesori Piotr Dyczek i Universitetit të Varshavës, zbuloi në qytetin antik të Rhizonit gjurmë të një kompleksi pallator të periudhës helenistike. Zbulimi u raportua zyrtarisht më 29 korrik 2016 nga Universiteti i Varshavës dhe më 5 gush...

 www.radiolyra.com  5 nëntor 2026 | Radio Lyra | Shkencë dhe Shëndetësi Një pajisje e vogël elektronike, që vendoset nën lëkurë dhe përdor energjinë elektrike për të ulur sheqerin në gjak, mund të hapë një kapitull të ri në trajtimin e diabetit. Shkencëtarët zviceranë kanë arritur rezultate premtuese, por teknologjia është ende në fazën eksperimentale dhe nuk është provuar te njerëzit. Për miliona njerëz që jetojnë me diabet, kontrolli i sheqerit në gjak është një përkujdesje e përditshme. Matjet e vazhdueshme, barnat, insulina dhe kujdesi ndaj ushqimit janë pjesë e jetës së shumë pacientëve. Por a mund të vijë një ditë kur një pajisje elektronike të ndihmojë në kontrollimin e sheqerit, pa pasur nevojë të përdorë insulinë për ta ulur atë? Një studim i ri shkencor nga Zvicra tregon se kjo mundësi po shqyrtohet seriozisht. Shkencëtarët zviceranë prezantojnë një teknologji të re Një ekip studiuesish nga Universiteti Federal Politeknik i Cyrihut, i njohur ndërkombëtarisht s...